Bośnia i Hercegowina,  Prawo,  Serbia,  Wojna

Związanie Jugosławii normami prawa międzynarodowego

Lemkin, twórca pojęcia ludobójstwo, postulował wprowadzenie ewentualnych rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie ludobójstwu nie tylko na gruncie międzynarodowego traktatu, ale także do ustawodawstw krajowych1. Współcześnie, zgodnie z konwencją wiedeńską o prawie traktatów, strona nie może powoływać się na postanowienia swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu2.

Jugosławia podpisała Konwencję ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa 11 grudnia 1948 roku i ratyfikowała ją 29 sierpnia 19503. Zgodnie z zaleceniami wprowadziła karalność zbrodni ludobójstwa do swojego wewnętrznego porządku prawnego. Kodeks Karny Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii zawierał artykuły odnoszące się do zbrodni ludobójstwa, przejęte później kolejno także przez Federacyjną Republikę Jugosławii oraz Republikę Serbii.

Artykuł 141 stanowił:

Kto w zamiarze całkowitego lub częściowego zniszczenia grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej pozbawia życia lub powoduje ciężkie uszkodzenie ciała lub zdrowia psychicznego członków grupy lub dokonuje przymusowej relokacji populacji lub stawia ją w takich warunkach życiowych które prowadzą do całkowitego lub częściowego eksterminacji grupy lub podejmuje działania którymi powoduje zatrzymanie przyrostu naturalnego wśród grupy lub przymusowo przesiedla dzieci do innej grupy lub w takim zamiarze dokonuje kilka od tych czynów podlega karze co najmniej pięciu lat pozbawienia wolności.

W oryginale brzmiał:

Genocid Clan 141.
Ko u nameri da potpuno ili delimicno uništi neku nacionalnu, etnicku, rasnu ili versku grupu naredi da se vrše ubistva, ili teške povrede tela ili teško narušavanje fizickog ili duševnog zdravlja clanova grupe ili prinudno raseljavanje stanovništva, ili da se grupa stavi u takve životne uslove koji dovode do potpunog ili delimicnog istrebljenja grupe, ili da se primene mere kojima se sprecava radjanje izmedju pripadnika grupe, ili da se vrši prinudno preseljavanje dece u drugu grupu, ili ko u istoj nameri izvrši neko od navedenih dela, kaznice se zatvorom najmanje pet godina ili zatvorom od dvadeset (do 61/01) cetrdeset (od 61/01) godina.4

Artykuł 145 stanowił natomiast:

(1) Kto organizuje grupę z powodu dokonania czynów zabronionych od 141 do 144 podlega karze co najmniej 5 lat pozbawienia wolności.
(2)Kto staje się członkiem grupy z (1) podlega karze co najmniej roku pozbawienia wolności.
(3) Członek grupy z (1) który skutecznie udaremni działania tej grupy podlega karze do trzech lat pozbawienia wolności lub może być zwolniony z wykonywania kary.
(4) Kto nawołuje lub podżega do dokonania czynów z artykułu 141 144 podlega karze pozbawienia wolności od roku do dziesięciu lat.

W oryginale:

Član 145 (1)
Ko organizuje grupu radi vršenja krivičnih dela iz čl. 141 do 144 ovog zakona, kazniće se zatvorom najmanje pet godina. (2) Ko postane pripadnik grupe iz stava 1 ovog člana, kazniće se zatvorom najmanje jednu godinu. (3) Pripadnik grupe iz stava 1 ovog člana koji otkrije grupu pre nego što je u njenom sastavu ili za nju učinio krivično delo, kazniće se zatvorom do tri godine, a može se i osloboditi od kazne. (4) Ko poziva ili podstiče na izvršenje krivičnih dela iz čl. 141 do 144 ovog zakona, kazniće se zatvorom od jedne do deset godina5.

Unormowania międzynarodowe dotyczące ludobójstwa stanowią normy ius cogens. Oznacza to, że nikt nie może się powoływać na fakt, że nie podpisał konwencji, by uciec od odpowiedzialności za zbrodnie. Stanowisko takie pojawia się w wyroku Blagojević i Jokić: jest szeroko uznawane, że prawo wyrażone w Konwencji odzwierciedla zwyczajowe prawo międzynarodowe a normy zakazujące ludobójstwa stanowią normy ius cogens6.

W wyroku dotyczącym Stakićia Izba Orzekająca oznajmiła, że orzekając opierała się przede wszystkim na Konwencji interpretowanej w zgodzie z Konwencją Wiedeńską Prawa Traktatów, przedmiocie i celu Konwencji odzwierciedlonych w travaux preparatoires, dotychczasowej praktyce orzeczniczej ICTY, ICTR i sądów narodowych oraz publikacjach międzynarodowych autorytetów7.

Organizacja Narodów Zjednoczonych w rezolucjach wielokrotnie podkreślała, że prawu międzynarodowemu podlegają wszystkie walczące strony. W paragrafie 10 rezolucji 764 wydanej 13 lipca 1992 roku, wskazała, że „wszystkie strony są zobowiązane działać w zgodzie z obowiązkami wynikającymi z międzynarodowego prawa humanitarnego, w szczególności z Konwencjami Genewskimi z 12 sierpnia 1949 roku, i że osoby które łamią lub rozkazują złamać ich postanowienia są indywidualnie odpowiedzialni za te naruszenia8”. 6 października na 3119 spotkaniu Rady Bezpieczeństwa podjęto rezolucję 780, w której na samym początku powtórzono informację o związaniu prawem międzynarodowym wszystkich walczących stron9. Uczyniono to ponownie także w rezolucji 808 podjętej 22 lutego 1993 roku na 3175 spotkaniu10.

W rezolucji 827 podjętej 25 maja 1993 Rada Bezpieczeństwa stwierdziła, że powtarzające się doniesienia o powszechnych naruszeniach prawa międzynarodowego na terytorium byłej Jugosławii stanowi zagrożenie dla międzynarodowego porządku i bezpieczeństwa i zdecydowało się położyć kres tym czynom. Wskazano na konieczność utworzenia ad hoc trybunału międzynarodowego dla ścigania osób odpowiedzialnych za te czyny, a jego utworzenie przyczyni się do zatrzymania tych akcji11.

Ostatecznie wydarzenia doprowadziły do powstania Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii.


1 https://www.aljazeera.com/news/europe/2019/07/10-stages-genocide-190710112516344.html (dostęp 4.02.2020).

2 www.preventgenocide.org/lemkin/madrid1933-english.htm (dostęp 10.04.2020)

3 Konwencja wiedeńska o prawie traktatów, art. 27.

4 http://adattar.adatbank.transindex.ro/Szerbia/Krivicni_zakon_Jugoslavije.pdf (dostęp 15.04.2020).

5 http://www.podaci.net/_z1/9116746/ref100207.html (dostęp 14.04.2020)

6 https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-1&chapter=4&clang=_en (dostęp 10.04.2020).

7 Prokurator przeciwko Stakić, Blagojević i Jokić.

8 Rezolucja ONZ 764.

9 Rezolucja ONZ 780.

10 Rezolucja ONZ 808.

11 Rezolucja ONZ 827.

Jeden Komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.