Bośnia i Hercegowina,  Historia,  Jugosławia,  Prawo,  Wojna

Międzynarodowy Trybunał Karny ds. zbrodni w Jugosławii

Powstanie MTK ds. Jugosławii

25 września 1991 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ wydała rezolucję 713, w której wezwała wszystkie strony do respektowania rozejmu, wezwała wszystkie państwa do powstrzymania się od wszelkich działań mogących zaostrzyć napięcia lub opóźnić proces pokojowy oraz nałożyła całkowite embargo na dostawy broni i wyposażenia wojskowego do Jugosławii1. Walczące strony były związane prawem międzynarodowym.

W rezolucji 764 z lipca 1992 roku ONZ ponownie wezwało do podjęcia negocjacji pokojowych, wyraziło zaniepokojenie złamaniem porozumienia dotyczącego lotniska w Sarajewie oraz przypomniało o zobowiązaniach wynikających z Konwencji Genewskich zaznaczając, że wszystkie strony są związane ich postanowieniami a osoby które popełniają lub nakazują działanie łamiące postanowienia Konwencji będą indywidualnie za nie odpowiedzialne. Wskazuje to na fakt, że już wtedy społeczność międzynarodowa zaczynała zdawać sobie sprawę z możliwej konieczności sądzenia osób odpowiedzialnych za łamanie prawa międzynarodowego po zakończeniu wojny2.

W rezolucji 771 Rada Bezpieczeństwa ONZ ponownie o tym poinformowała potępiając jednocześnie praktykę czystek etnicznych. W rezolucji nie tylko wezwano do natychmiastowego przerwania walk i zaprzestania naruszania prawa międzynarodowego, ale także wezwano wszystkie państwa oraz międzynarodowe organizacje humanitarne do przedstawiania Radzie wszelkich informacji w ich posiadaniu, które mogą wskazywać na przypadki łamania prawa humanitarnego, w tym pogwałcenia Konwencji Genewskich, na terenie byłej Jugosławii3.

Powołano się na Rozdział VII Karty Narodów Zjednoczonych i wezwano wszystkie strony w byłej Jugosławii do zastosowania się do postanowień rezolucji z zastrzeżeniem, że jeśli nie uda im się wypełnić postanowień Rady, ta będzie musiała przedsięwziąć kolejne kroki zgodnie z postanowieniami Karty. Artykuł 41 Rozdziału VII Karty daje Radzie możliwość wyboru środków, które uzna za niezbędne dla wyegzekwowania swoich postanowień, wśród których wymienia „zupełne lub częściowe przerwanie stosunków gospodarczych oraz komunikacji: kolejowej, lotniczej, pocztowej, telegraficznej, radiowej i innej, jak również zerwanie stosunków dyplomatycznych4”. W przypadku, gdyby te środki zostały uznane za niewystarczające Artykuł 42 przewiduje możliwość użycia siły zbrojnej. W ten sposób rezolucja ta stanowiła rodzaj nacisku na walczące strony pośrednio sygnalizując możliwość podjęcia interwencji wojskowej przez społeczność międzynarodową.

W rezolucji 780 ponowiono apele i jednocześnie zażądano od Sekretarza Generalnego powołania Komisji Ekspertów, którzy mieliby się zająć doniesieniami o łamaniu prawa humanitarnego5.

W raporcie wewnętrznym Komisji Ekspertów S/25704 wskazała ona, że utworzenie międzynarodowego trybunału ad hoc w związku z wydarzeniami na terenie byłej Jugosławii byłoby w zgodzie z kierunkiem ich prac, co znalazło odzwierciedlenie w Rezolucji 808, w której to postanowiono o utworzeniu takiego trybunału w celu ścigania osób odpowiedzialnych za poważne naruszenia prawa narodowego6.

W rezolucji 827 pojawiły się wzmianki o masowych zabójstwach, zorganizowanym systemie obozów internowania, gwałtów na kobietach i kontynuowania praktyk czystek etnicznych. Wyrażono przekonanie, że ustanowienie międzynarodowego trybunału i ściganie osób odpowiedzialnych za naruszenia prawa humanitarnego będzie miało rzeczywisty wpływ na zatrzymanie tych naruszeń i zadośćuczynienie ofiarom. Tym samym zdecydowano o jego utworzeniu, a do rezolucji załączono statut nowopowstałego Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. byłej Jugosławii7.

Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. Jugosławii

Utworzenie Międzynarodowego Trybunału do Spraw Ścigania Osób Odpowiedzialnych za Poważne Naruszenia Międzynarodowego Prawa Humanitarnego na Terytorium byłej Jugosławii od 1991 roku postanowiono w Rezolucji 808 Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, a jego statut8 przyjęto w Rezolucji 827 9.

Zgodnie ze Statutem Trybunał miał możliwość ścigania osób odpowiedzialnych za poważne naruszenia prawa międzynarodowego. Zgodnie z artykułem 7 jego jurysdykcja dotyczyła jedynie osób fizycznych.

Właściwość miejscową (ratione loci) określono w artykułach 1 i 8 na rozciągającą się na terytorium byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii włączając powierzchnię lądową, terytorium powietrzne i wody terytorialne.

Właściwość temporalna (ratione temporis), jak mówi artykuł 8, obejmowała czyny popełnione od 1 stycznia 1991 roku.

Właściwość materialna (ratione materiae) została określona w artykułach od 2 do 5. Było to dosłowne przeszczepienie czynów i definicji z Konwencji Genewskich. Zgodnie ze Statutem sądzone mogły być więc osoby fizyczne, które po 1 stycznia 1991 roku na terytorium byłej Jugosławii dopuściły się pogwałcenia postanowień Konwencji Genewskich z 1949, dopuszczając się następujących czynów przeciwko osobom lub mieniu chronionymi postanowieniami Konwencji10:

  1. Umyślne zabójstwo;
  1. tortury lub nieludzkie traktowanie, włączając w to eksperymenty biologiczne;
  2. umyślne powodowanie wielkiego cierpienia lub poważnych uszkodzeń ciała lub zdrowia;
  3. niszczenie i przywłaszczanie mienia bez uzasadnionej przyczyny wojskowej dokonane bezprawnie i samowolnie;
  4. zmuszanie jeńca wojennego lub osoby cywilnej do służby w siłach mu wrogich;
  5. umyślne pozbawienie jeńca wojennego lub osoby cywilnej prawa do sprawiedliwego i rzetelnego procesu;
  6. bezprawne deportacje lub przesiedlenia lub bezprawne pozbawienie wolności osoby cywilnej;
  7. branie osób cywilnych jako zakładników.

Nie stanowiło to jednak katalogu zamkniętego. Oprócz powyższych Statut umożliwiał także ściganie za inne, nieprzewidziane Konwencjami pogwałcenia praw i zwyczajów wojny. W Artykule 3 wymieniono kilka przykładów takich naruszeń:

  1. używanie broni trującej lub innej broni w celu spowodowania niepotrzebnego cierpienia;
  2. samowolne niszczenie miast lub wsi lub niszczenie ich bez zaistnienia militarnej konieczności;
  3. atakowanie lub bombardowanie niebronionych miast, wsi, osad lub budynków przy użyciu jakichkolwiek środków
  4. grabienie, niszczenie lub celowe szkodzenie instytucjom religijnym, charytatywnym i edukacyjnym, sztuce i nauce, pomnikom historycznym i dziełom sztuki i nauki
  5. grabież mienia publicznego lub prywatnego

Z uwagi na wyjątkowy charakter zbrodni ludobójstwa osobno uregulowano możliwość jego ścigania oraz podjęto próbę jego zdefiniowania na użytek postępowania przed Trybunałem. Był to artykuł zapożyczony bezpośrednio z Konwencji o zapobieganiu ludobójstwu11. W myśl Statutu pod pojęciem ludobójstwa należy rozumieć następujące działania podjęte z zamiarem zniszczenia w całości lub w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej, jako takiej:

  1. zabijanie członków danej grupy;
  1. powodowanie poważnych uszkodzeń ciała lub szkód psychicznych członkom danej grupy;
  2. umyślne stwarzanie danej grupie warunków życia obliczonych na ich fizyczne wyniszczenie w części lub w całości;
  3. stosowanie środków mających na celu zapobieżenie narodzinom w obrębie danej grupy;
  4. przymusowe przesiedlanie dzieci danej grupy do innej grupy.

Zdecydowano, że karze podlegać będzie zarówno ludobójstwo jak i spiskowanie w celu popełnienia ludobójstwa, bezpośrednie i publiczne nawoływanie do popełnienia ludobójstwa, próba popełnienia ludobójstwa oraz współudział w nim. Statut zawierał artykuł wymieniający zbrodnie przeciwko ludzkości, za które miał możliwość ścigania. Zgodnie z artykułem 5 zbrodnie przeciwko ludzkości to następujące czyny popełnione w trakcie konfliktu zbrojnego, tak międzynarodowego jak i wewnętrznego i skierowane przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej:

  1. Morderstwo;
  1. eksterminacja;
  1. zniewolenie;
  1. deportacja;
  1. uwięzienie;
  1. tortury;
  1. gwałt;
  1. prześladowania z powodów politycznych, rasowych i religijnych;
  1. inne nieludzkie czyny.

Jednoczesne pozostawienie katalogu otwartego poprzez wskazanie w literze i) innych nieludzkich czynów oraz wymienienie czynów przykładowych sprawia, że ewentualnaodpowiedzialność nie ogranicza się jedynie do wymienionych czynów, ale wskazano kierunek interpretacji czynów mogących podlegać pod inne nieludzkie czyny.

Właściwość podmiotowa (ratione personae), zgodnie ze Statutem odpowiedzialność za czyny była indywidualna. Odpowiedzialności za czyny wymienione w artykułach od 2 do 5 podlegało:

  1. Planowanie;
  1. podżeganie;
  1. wydawanie rozkazów;
  1. popełnienie;
  1. jakiekolwiek pomaganie lub pomaganie w planowaniu, przygotowaniu lub wykonywaniu.

Piastowanie jakiegokolwiek urzędu państwowego, w tym jako głowa państwa lub rządu nie stanowiło w myśl statutu przesłanki wyłączającej odpowiedzialność kryminalną ani nie mogło stanowić podstawy uniknięcia kary. Tak samo było w sytuacji, gdy przełożony wiedział lub miał powody przypuszczać, że podwładny zamierzał był popełnić taką zbrodnię lub jej dokonał oraz gdy przełożony nie przedsięwziął niezbędnych i proporcjonalnych (rozsądnych) działań mogących im zapobiec lub mających na celu ukarać sprawców.

W przypadku gdy oskarżony popełniając zbrodnie wymienione w artykułach 2 do 5 działał na rozkaz rządu lub przełożonego nie stanowiło to okoliczności wyłączającej odpowiedzialność karną, jednak Trybunał mógł odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli uznał, że wymagają tego względy sprawiedliwości.

Zgodnie z artykułem 9 Statutu, Trybunał posiadał jednoczesną jurysdykcję do ścigania osób za poważne naruszenia prawa humanitarnego wraz z sądami krajowymi. Jednakże, na mocy ustępu drugiego tego samego artykułu, Trybunał zachowuje nad sądami krajowymi pierwszeństwo i może to uprzywilejowanie wykorzystać na każdym etapie postępowania. Mechanizm ten umożliwiał Trybunałowi wkraczanie w sytuacjach, gdyby sąd krajowy próbował wydać lub wydał niesprawiedliwy wyrok.

W artykule 10 sformułowano zasadę non-bis-in-idem. Zgodnie z tą zasadą osoba, która była wcześniej osądzona przez Trybunał, niezależnie czy wyrok był skazujący czy uniewinniający, nie mogła być ponownie sądzona za to samo przed sądem krajowym. Jednakże Trybunał mógł sądzić osobę, która była wcześniej sądzona przez sąd krajowy, ale tylko jeżeli jej czyn zakwalifikowano jako zwykłe przestępstwo lub sąd krajowy nie zachował bezstronności lub niezależności a postępowanie było prowadzone w celu ochrony oskarżonego przed odpowiedzialnością międzynarodową lub sprawa nie była przeprowadzona wystarczająco pilnie. W takich sytuacjach zaliczano na poczet ewentualnej kary wymierzonej przez Trybunał kary już odsłużonej a zasądzonej przez sąd krajowy.

Organami Trybunału były Izby – trzy Orzekająca i jedna Apelacyjna, Prokurator oraz Rejestry.

Artykuł 16 regulował organ Prokuratora. Organ ten miał być odpowiedzialny za dochodzenie i ściganie osób odpowiedzialnych za poważne naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego popełnione na terenie byłej Jugosławii od 1 stycznia 1991 roku. Miał być organem niezależnym od pozostałych organów Trybunału oraz wszelkich innych wpływów. Zabronione było przyjmowanie jakichkolwiek instrukcji od jakiegokolwiek rządu lub jakiegokolwiek innego źródła.

Prokurator był mianowany przez Radę Bezpieczeństwa z nominacji Sekretarza Generalnego. Odznaczać się miał wysokim poziomem moralności i posiadać najwyższy poziom kompetencji i doświadczenia zapewniający prowadzenie dochodzenia i ścigania sprawców. Kadencja była czteroletnia z możliwością reelekcji.

Artykuł 18 Statutu reguluje uprawnienia Prokuratora. Prokurator uzyskał możliwość wszczynania postępowania z urzędu (ex officio). Wystarczającą przesłanką do wszczęcia postępowania było powzięcie przez prokuratora informacji o możliwych naruszeniach prawa z jakiegokolwiek źródła. Choć w Statucie wymienia się, że tymi źródłami mogły być w szczególności rządy, organy Narodów Zjednocznych, organizacje międzyrządowe i pozarządowe to nie stanowiło to katalogu zamkniętego i prokurator mógł wszcząć postępowanie w każdym momencie, jeśli tylko stwierdził, że istniała do tego wystarczająca podstawa. Oznacza to, że mógł wszcząć postępowanie także na podstawie doniesień medialnych. Wojnę w Bośni cechował fakt, że wiele spośród zbrodni wychodziło na jaw w wyniku dziennikarskiego śledztwa, tak jak miało to miejsce w przypadku obozu koncentracyjnego w Omarskiej ujawnionego przez dziennikarzy The Guardian12.

Prokurator posiadał prawo przesłuchiwania podejrzanych, ofiar oraz świadków, zbierania dowodów i prowadzenia śledztwa na miejscu. Dla wykonywania tych czynności mógł domagać się pomocy konkretnych państw, których sprawa dotyczy.

Prokurator, po stwierdzeniu prima facie, że istnieją podstawy do wszczęcia postępowania, przygotowywał akt oskarżenia zawierający zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego oraz czynu lub czynów, o które go oskarżał i przesyłał je do sędziego Izby Orzekającej.

Po przesłaniu aktu oskarżenia do sędziego Izby Orzekającej ta oceniała jego zasadność. Jeżeli uznał go za zasadny sprawa nabierała dalszego toku. Jeżeli sędzia uznał, że brakuje podstawy prawnej lub faktycznej – oddalał go.

Sędzia mógł na wniosek Prokuratora zastosować środki zapobiegawcze takie jak areszt czy transfer osób oraz wydawać jakiekolwiek inne zarządzenia niezbędne dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Osoba, wobec której wysunięto akt oskarżenia musiała być natychmiast poinformowana o zarzutach i przetransportowana do Trybunału.

Do obowiązków Izby Orzekającej należało także zapewnienie, by proces był uczciwy i sprawnie przeprowadzony a postępowanie toczyło się w zgodzie z zasadami z pełnym poszanowaniem praw oskarżonego i ochroną ofiar i świadków.

Izba Orzekająca odczytywała akt oskarżenia, upewniwszy się czy prawa oskarżonego są przestrzegane oraz czy oskarżony rozumie treść stawianych mu zarzutów a następnie instruowała oskarżonego o dalszych działaniach i wyznaczała datę rozprawy. Wysłuchania co do zasady były jawne, chyba że Izba zdecydowała inaczej.

Prawa oskarżonego regulował artykuł 21. Według niego wszystkie osoby biorące udział w postępowaniu miały być równe, to znaczy równie ważne. Oskarżony miał prawo do uczciwego i jawengo wysłuchania i miał być uznawany za niewinnego, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania. Oskarżony posiadał także prawo pomocy prawnej podczas przesłuchania, którą mógł sam wybrać, a także posiadał prawo uzyskania darmowej pomocy prawnej, jeżeli nie był w stanie sam jej opłacić oraz prawo do zapewnienia tłumaczenia na język który znał i rozumiał oraz z niego na język roboczy Trybunału.

Podczas rozpoznawania zarzutów oskarżony musiał mieć zapewnione minimum praw, które Statut sprowadził do:

  • bycia informowanym na bieżąco i szczegółowo o naturze i przyczynach zarzutów w języku który rozumie;
  • zapewnienia odpowiedniej ilości czasu i środków dla przygotowania swojej obrony i komunikacji z pomocą prawną;
  • bycia sądzonym bez zbędnej zwłoki;
  • bycia sądzonym w swojej obecności i poprzez pomoc prawną własnego wyboru, do bycia poinformowanym o prawie, że może taką pomoc mieć, a także do posiadania pomocy prawnej w sytuacji gdy zasady sprawiedliwości tego wymagają oraz bezpłatnej pomocy prawnej w sytuacji gdy nie ma możliwości finansowych, by samemu ją opłacić;
  • do zadawania pytań świadkom oskarżenia;
  • do korzystania z darmowej pomocy tłumacza, jeżeli nie rozumie lub nie mówi językiem używanym w Trybunale;
  • do nie bycia zmuszanym do zeznawania przeciwko sobie ani do przyznania się do winy.

Na mocy artykułu 22 Statutu Trybunał miał obowiązek zapewnić odpowiednią ochronę ofiar i świadków. Jednym, ale nie jedynym, środkiem do osiągnięcia tego celu było nagrywanie postępowania poprzez użycie kamery oraz ochronę tożsamości ofiar. W praktyce oznaczało to stosowanie wobec nich swego rodzaju kodów zamiast nazwisk.

Wyrok, jak mówi Artykuł 23, miał być podjęty większością sędziów Izby Orzekającej i ogłoszony publicznie, a także obowiązkowo zawierać pisemne uzasadnienie. Statut dopuszczał wyrażanie przez Sędziów głosów odmiennych w całości lub w części, te musiały być wyrażone na piśmie.

Jedynym środkiem karnym przewidzianym przez artykuł 24 Statutu była kara pozbawienia wolności (imprisonment). Długość kary miała być oparta na ogólnej praktyce stosowania kary pozbawienia wolności w byłej Jugosławii. W wydawaniu wyroku Izba powinna wziąć pod uwagę ciężar przestępstwa oraz indywidualne okoliczności skazanego. Poza karą pozbawienia wolności Trybunał mógł także nakazać zwrot mienia zdobytego w wyniku działalności przestępczej prawowitym właścicielom.

Artykuł 25 dopuszczał możliwość apelacji skazanego od wyroku wydanego przez Izbę Orzekającą do Izby Apelacyjnej. Statut przewidywał jedynie dwie możliwe podstawy oparcia apelacji: błąd co do prawa unieważniający decyzję lub błąd co do faktu powodujący niesprawiedliwość. Izba Apelacyjna mogła potwierdzić, zmienić lub odwołać decyzje Izby Orzekającej. Jednakże, jeśli pojawił się nowy fakt nieznany Izbie Orzekającej ani Izbie Apelacyjnej w trakcie trwania postępowania i fakt ten może mieć istotne znaczenie na wydany wyrok, oskarżony lub Prokurator mogli przesłać do Trybunału prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Osoby skazane odbywają karę w państwach członkowskich ONZ, z którymi Trybunał zawarł umowę o wykonywaniu wyroków. Trybunał każdorazowo wyznacza państwo, w którym dana osoba ma odbyć karę, spośród państw z którym zawarł umowę. Uwięzienie odbywa się w zgodzie z prawem państwa przyjmującego i kontrolowane jest przez Trybunał.

Taka umowa została zawarta z Polską w 2008 roku i weszła w życie w roku następnym13. Na jej mocy karę w Piotrkowie Trybunalskim odbywa (stan na marzec 2020) skazany między innymi za ludobójstwo w Srebrenicy Radislav Krstić14. Jednakże, z uwagi na fakt, że polskie prawo karne nie przewiduje zasądzonej mu długości pozbawienia wolności, może odsiadywać wyrok tylko w górnej granicy, to znaczy maksymalnie 25 lat.

Jeśli prawo państwa przyjmującego przewiduje możliwość ułaskawienia lub zmiany wyroku państwo zainteresowane informuje o tym Trybunał. Ostateczna decyzja należy do Przewodniczącego Trybunału, po konsultacji z sędziami. Muszą oni wziąć pod uwagę zasady i interes sprawiedliwości i ogólne zasady prawa.

Państwa zobowiązane są współpracować z trybunałem w kwestii śledztwa i ścigania osób oskarżonych o popełnienie poważnych naruszeń prawa międzynarodowego humanitarnego. Na państwa nałożono obowiązek działania bez zbędnej zwłoki w realizowaniu pomocy lub poleceń Trybunału. Przykładowa lista takich działań została wymieniona w artykule 29 ust. 2 i stanowi jedynie katalog otwarty wyznaczający kierunek interpretacji:

  • identyfikacja i lokalizacja osób;
  • odbieranie zeznań i zabezpieczanie dowodów;
  • doręczanie dokumentów;
  • areszt lub izolacja osób;
  • transport oskarżonego do Trybunału.

Podsumowanie

Siedzibą Trybunału była Haga, wydatki były pokrywane z budżetu ONZ w zgodzie z art. 17 Karty Narodów Zjednoczonych, a językami roboczymi Trybunału były angielski oraz francuski.

Trybunał zakończył działalność wraz z wydaniem końcowego wyroku na Ratkę Mladicia 29 listopada 2017 i 31 grudnia tego samego roku formalnie przestał istnieć15.

Dzięki działalności Trybunału udało się przekonująco odtworzyć przebieg wielu zbrodni, które miały miejsce podczas wojny w Bośni i Hercegowinie. Trybunał pozostawił po sobie bogate orzecznictwo oraz wprowadził do prawa międzynarodowego trzy kategorie odpowiedzialności w ramach joint criminal enterprise. Koncepcja JCE została po części przeszczepiona do Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego.

Wraz z upływem czasu w ustaleniach faktycznych Trybunału rosła liczba ofiar. W wyroku Krstića zanotowano, że ofiarami padło ponad wszelką wątpliwość ponad 2028 osób, w wyroku Mladicia co najmniej 3720 Boszniaków, natomiast u Karadžicia liczba ta wzrosła do co najmniej co najmniej 5115 Boszniaków16. Wynika to z faktu, że sprawcy próbowali tuszować ślady zbrodni dokonując ekshumacji i ukrywania grobów w nowych miejscach. Do marca 2020 wciąż nie odkryto wszystkich ciał i corocznie są odkrywane nowe. Liczba ofiar może więc wzrosnąć. Po wojnie zgłoszono 7663 zaginionych osób z regionu Srebrenicy, spośród których Boszniacką narodowość potwierdzono u 85,8%, a szacuje się, że odsetek Boszniaków wśród zaginionych wynosi 99,1%17.

Wojna ta cechowała się dużym stopniem rozdrobnienia stron i różnorodnych sojuszy. Przez okres trwania wojny doszło do powstania co najmniej kilku organizacji parapaństwowych lub państwowych, spośród których można wyróżnić serbską Republikę Serbską z siedzibą w Banja Luce, boszniacką Bośnię i Hercegowinę, boszniacko-chorwacką Federację Bośni i Hercegowiny, boszniacką Zachodnią Bośnię z siedzibą w Velikiej Kladusy, chorwacką Republikę Herzeg-Bośni, a także serbską republikę Serbskiej Krajiny na terenie Chorwacji.

Działalność Trybunału nie pozostaje jednak bez kontrowersji.

Osoby odpowiedzialne za zbrodnie przeciwko ludzkości można znaleźć wśród przedstawicieli każdej z narodowości biorących udział w wojnie, choć za stricte ludobójstwo skazywano jedynie przedstawicieli narodowości serbskiej.

Wskutek Operacji Burza przeprowadzonej przez siły chorwackie w regionie Krajiny zostało z niej wypędzonych 200 tysięcy Serbów, a setki zginęły w masowych egzekucjach. Część z nich była popełniania ze szczególnym okrucieństwem – w Kijani jedna z ofiar została pozbawiona głowy, w Komiću trójkę spalono żywcem. Jednym z głównych dowódców operacji był Ante Gotovina, ostatecznie uniewinniony ze wszystkich zarzutów, w tym z udziału w JCE. MTKJ nie wydał na żadnego z uczestników wyroku skazującego za ludobójstwo.

W Ahmići siły HVO zamordowały ponad 100 Boszniaków. MTKJ uznał, że z uwagi na udział zbrojnych sił chorwackich był to element wojny, a czyn ten stanowi zbrodnię przeciwko ludzkości.

Boszniackie Zielone Berety w wydarzeniu nazywanym Slučaj Dobrovoljačka zabiły 42 żołnierzy. Nikt nie został za to skazany.

W trakcie działalności Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. Jugosławii oskarżono 161 osób. Postępowanie wobec 37 zostało wycofane lub zakończone, postępowanie wobec 13 skierowano do sądów krajowych, wobec 19 wydano wyrok uniewinniający, a 90 zostało skazanych. Wśród oskarżonych: 94 Serbów, 29 Chorwatów, 9 Albańczyki, 9 Boszniaków, 2 Macedończyków, 2 Czarnogórców, a wśród oskarżonych było 62 Serbów, 18 Chorwatów, 5 Boszniaków, 2 Czarnogórców, 1 Macedończyk, 1 Albańczyk18.

Całkowita liczba ofiar wojny szacowana jest na około 100 tysięcy osób19. Sama Srebrenica stanowi kilka procent ofiar całej wojny, co jak na największy konflikt po II wojnie czyni tę liczbę ogromną. Porozumienie z Dayton wraz z konstytucją, które miało być rozwiązaniem tymczasowym, stało się elementem ładu w Bośni i Hercegowinie, który każda ze stron boi się naruszyć. Ze strony serbskiej regularnie wracają groźby secesji, a Bośnia i Hercegowina stanowi de facto protektorat Unii Europejskiej. Mimo wysiłków wspólnoty międzynarodowej nie udało się jeszcze rozwiązać problemów republiki.


1 http://unscr.com/en/resolutions/713 (dostęp: 20.02.2020).

2 http://unscr.com/en/resolutions/764 (dostęp: 20.02.2020).

3 http://unscr.com/en/resolutions/771 (dostęp: 20.02.2020).

4 Karta Narodów Zjednoczonych, za: www.unic.un.org.pl/dokumenty/karta_onz.php (dostęp:

20.02.2020).

5 http://unscr.com/en/resolutions/780 (dostęp: 20.02.2020).

6 Raport S/25704, https://www.securitycouncilreport.org/un-documents/document/icty-s-25704-statute-re808-1993-en.php (dostęp 20.02.2020).

7 http://unscr.com/en/resolutions/827 (dostęp: 20.02.2020).

8 https://www.icty.org/x/file/Legal%20Library/Statute/statute_sept09_en.pdf (dostęp 25.02.2020).

9 http://unscr.com/en/resolutions/827 (dostęp: 20.02.2020).

10 Konwencje o ochronie ofiar wojny, podpisane w Genewie dnia 12 sierpnia 1949 roku, Dz.U. 1956 nr 38 poz. 171.

11 Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 9 grudnia 1948 r. (ratyfikowana zgodnie z ustawą z dnia 18 lipca 1950 r.). Dz.U. 1952 nr 2 poz. 9.

12 Vulliamy E, Shame of camp Omarska, The Guardian, 07.08.1992 https://www.theguardian.com/world/1992/aug/07/warcrimes.edvulliamy (dostęp: 25.02.2020).

13 Umowa miedzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Organizacją Narodów Zjednoczonych o wykonywaniu wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, sporządzona w Hadze dnia 18 września 2008 r. Dz.U. 2009 nr 137 poz. 1123.

14 https://www.icty.org/x/cases/krstic/cis/en/cis_krstic_en.pdf (dostęp: 5.02.2020).

15 ICTY President Agius delivers final address to United Nations General Assembly https://www.icty.org/en/press/icty-president-agius-delivers-final-address-to-united-nations-general-assembly (dostęp: 02.04.2020).

16 Prokurator przeciwko R. Karadzicowi, MICT-13-55-AA, IRMCT, 2019, par. 776.

17 Prokurator przeciwko R. Mladić, Izba Orzekająca, 2875.

18 https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_people_indicted_in_the_International_Criminal_Tribunal _for_the_former_Yugoslavia (dostęp 15.04.2020).

19 https://www.britannica.com/event/Bosnian-War (dostęp 15.04.2020).

2 komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.